Zespół Szkół im. KEN w Kalwarii Zebrzydowskiej

Kształtowanie postaw patriotycznych w procesie wychowawczym szkoły

Patriotyzm pochodzi od łacińskiego słowa patria, czyli Ojczyzna: zaœś słowo patria od słowa pater, czyli ojciec. Patriotyzm to miłość do ojczyzny na wzór miłości do ojca. Kim jest ojciec i że nie można nie kochać ojca, to każdy rozumie. Ale Ojczyzna? Gdzie ona jest?

Ojczyzna to nasza ziemia polska. Aby ją kochać, trzeba ją poznać i to nie tylko taką, jaka jest dzisiaj, ale również taką, jaka była przed wiekami. Człowiek który nie zna Ojczyzny, po prostu jej nie kocha. Dla niego słowo ,,Ojczyzna'' to pusty dźwięk. On rozumie tylko takie słowa jak: ,,samochód'', "dom", "telewizor", "wideo", "pieniądz", bo tylko takie przedmioty dostrzega. A trzeba pamiętać, że Ojczyzna może krzepić, nawet jeśli jest zbolała i smutna a kto do niej przyjdzie, nabiera mocy. Dlaczego tak się dzieje? Dlatego, że jest tym wspólnym domem, ku któremu przez wieki tysiące, miliony rodaków kierowały swe serca i umysły pracując, walcząc i tworząc.

"Patriotyzm, postawa społeczno-polityczna, łącząca przywiązanie i miłość do Ojczyzny, jedność i solidarność z własnym narodem, z szacunkiem dla innych narodów i poszanowaniem ich suwerennych praw: przeciwieństwo kosmopolityzmu i szowinizmu". 1

Wśród instytucji, które w swojej działalności zajmująca się również wychowaniem, szkoła zajmuje czołowe miejsce w kształtowaniu patriotycznych postaw młodego pokolenia. "Szkoła, kształtując postawy patriotyczne młodzieży, nie może ograniczać się do werbalnego przekazywania jej wiedzy o kraju i obowiązkach obywatelskich"2.

Zadaniem szkoły jest praktycznie przygotować uczniów do czynnego udziału w życiu społecznym. Powiązania szkoły z życiem środowiska i całego kraju, czerpanie wzorów postępowania z dawniej historii i kultury narodu- to podstawowe warunki realizacji zadań szkoły.

Głównymi przedmiotami w szkole, w ramach których można poruszać zagadnienia patriotyzmu, są: język polski, historia, wiedza o społeczeństwie, geografia, ochrona œśrodowiska, przysposobienie obronne oraz godzina wychowawcza.

Praca wychowawcza nauczyciela w ramach realizacji zagadnień patriotyzmu sprowadza się do:
-rozbudzania w młodzieży poczucia odpowiedzialności za losy Ojczyzny;
- przygotowania młodzieży do aktywnego działania na rzecz systematycznego rozwoju Ojczyzny;
- pogłębiania wiedzy młodzieży o kraju ojczystym i jego historii;
- systematycznego wpajania młodzieży norm zachowania się w określonych sytuacjach;
- przestrzeganie prawa i moralnego postępowania w życiu;
- uczenia sumienności, rzetelności, obowiązkowości, prawdomówności, samokontroli, uczciwej, samodzielnej pracy i nauki, zachęcania do
koleżeńskiej pomocy i wytrwałości w wysiłku, a także wpajania szacunku dla ludzi starszych i przełożonych;
- popularyzowanie różnych dyscyplin sportowo-obronnych, olimpiad, konkursów, itp.;

W kształtowaniu patriotycznych postaw ważną funkcję spełniają:
- spotkanie z kombatantami II wojny œświatowej, bohaterami walk o wolność naszej Ojczyzny;
- uroczystości państwowe i szkolne ( akademiczne);
- ceremoniał szkolny, a w szczególności hymn państwowy i sztandar szkolny;
- Izba Pamięci Narodowej;
- opieka nad cmentarzami wojskowymi;
- zawody sportowo-obronne, konkursy, olimpiady;
- niektóre szkolne organizacje jak;
- LOK, PCK, ZHP, LOP, PTTK, Koło Filatelistyczne;
- wycieczki turystyczno-krajoznawcze;
- czytelnictwo książek i czasopism o tematyce patriotycznej ;
- pogadanki na temat Ojczyzny i narodu;
- oglądanie telewizyjnych filmów lub sztuk teatralnych o tematyce patriotycznej.

Do szkolnych uroczystości o charakterze wybitnie patriotycznym należy zaliczyć: akademię szkolną- 1 września, z okazji kolejnej rocznicy wybuchu II wojny œświatowej oraz akademię szkolną- 11 listopada œświęto Odzyskania Niepodległości. Charakter tych uroczystości i ich sceneria oraz podniosły nastrój udziela się młodym wywołując wzruszenie i zmusza do głębokich refleksji. Pozwalają one lepiej zrozumieć motywy bohaterstwa tych, którzy poświęcili swoje życie w walce z zaborcami o niepodległości kraju, w walce z okupantem o wolność naszej Ojczyzny.
W czasie tych podniosłych, ważnych uroczystości szkolnych œśpiewany jest hymn państwowy, a delegacja młodzieży występuje ze sztandarem. " Hymn, godło, barwy narodowe, symbolizują więc narodowość i istnienie narodu. Okazywanie im szacunku jest formą wyrażenia poczucia więzi z narodem, z historycznymi losami, z jego dniem dzisiejszym i przyszłości. Są to symbole wszystkich pokoleń, których życie, praca i walka złożyły się na żywą historię narodu".3

Żołnierskie pamiątki, dokumenty, unikalne zdjęcia zgromadzone w Izbie Pamięci Narodowej pozwalają młodzieży lepiej zrozumieć wydarzenia historyczne. Te autentyczne pamiątki z czasów wojen i powstań to najlepsze pomoce naukowe. Istnienie Izby Pamięci Narodowej w szkole, a przede wszystkim stałe jej wzbogacanie o nowe cenne pamiątki, to bardzo dobra forma aktywnego kształtowania patriotyzmu wśród młodzieży.
Jedną z istotnych prac wychowawczych z młodzieżą jest roztaczanie opieki nad cmentarzami wojskowymi. Chodzi tu o stałą opiekę nad miejscami pamięci narodowej. Zwłaszcza 1 września w rocznicę wybuchu II wojny œświatowej, 1 listopada w dniu święta Zmarłych czy 11 listopada w dniu Odzyskania Niepodległości, młodzież składa wiązanki kwiatów, zapala œświatła na grobach, wspomina tych, którzy w obronie Ojczyzny, w poczuciu patriotycznego obowiązku oddali swoje życie. To skłaniaja ją do refleksji nad przyszłością ojczystego kraju.

"Zawody strzeleckie" oraz " Sprawni jak żołnierze" to imprezy, w których młodzież bardzo chętnie bierze udział. Strzelanie z KBKS, rzut granatem do celu czy bieg to dyscypliny cieszące się dużą popularnością wśród młodzieży, szczególnie w ostatnich latach. " Turniej Manierystyczny" to impreza przyciągająca szczególnie młodzież męską, która bardziej niż dziewczęta interesuje się morzem, bitwami morskimi, okrętami. Bardzo interesujące dla młodych ludzi są działania wojenne, które prowadzone były na Morzu Bałtyckim w czasie ostatniej wojny. "Zawody sanitarne" pogłębiają praktyczną wiedzę z zakresu szkolenia sanitarnego. Udzielenie pierwszej pomocy sanitarnej jest wspaniałym czynem humanitarnym, niejednokrotnie ratujący życie ludzkie. Niesienie pomocy drugiemu człowiekowi budzi u ratownika wrażliwość na ból, cierpienie i krzywdę ludzką, zainteresowanie losem poszkodowanego.

Bardzo ważną rolę w realizacji procesu wychowawczego w szkole spełniają takie organizację jak: LOK, PCK, ZHP, LOP, PTTK, Koło Filatelistyczne. Treści tych organizacji dają duże możliwości i kształtowanie postaw patriotycznych młodego pokolenia.

Wycieczki krajoznawczo-turystyczne pogłębiają wiedzę młodzieży o ojczystym kraju i jego historii, ułatwią zrozumienie o odczucie tych wszystkich trwałych wartości, które pokazały nam minione pokolenia. Najczęściej zwiedza się: pomniki pamięci narodowej( zamki, pola bitew), dawne i współczesne obiekty kulturalne( kina, muzea, wystawy, galerie, skanseny), obiekty gospodarcze (zakłady pracy, zapory wodne, kopalnie, porty morskie), dawne i współczesne obiekty religijne (kaplice, kościoły, klasztory), najpiękniejsze krajobrazowo miejsca (góry, jeziora, wybrzeże morskie, parki narodowe), itp.

Filatelistyka może być pierwszym impulsem do poznawania rzeczy nowych i ciekawych. W sposób niekonwencjonalny pomoże w nauce geografii i przypomni ważne wydarzenia i daty historyczne. Filatelistyka daje zbieraczowi możliwości zbadania tła wydarzenia lub całego łańcucha wydarzeń historycznych. Znaczki także dokumentują humanistyczne dokonania ludzi ich dążenia do poznania nieznanego rozwoju i zapewniają pomyślność następcom. Znaczki także przypominają te momenty historii i problemy aktualne, które łączą sąsiadujące ze sobą narody. Znaczki uczą młodych patriotyzmu a starszych o nim przypominają.

W literaturze polskiej można znaleźć mnóstwo przykładów wspaniałej patriotycznej postawy wielu ludzi. Odczytanie na lekcji choćby krótkiego fragmentu ilustrującego postawę bohatera wobec Ojczyzny bardzo pozytywnie wpływa na kształtowanie osobowości młodzieży. Na lekcjach języka polskiego, historii czy przysposobienia obronnego można wykorzystać artykuły i czasopisma o problematyce patriotycznej, pamiętniki i wspomnienia bohaterów walk o wolność i niepodległość, popularne książki, a nawet literaturę piękna i naukową.

Wychowanie patriotyczne w szkole to zaledwie część procesu wychowawczego. Na proces ten mają wpływ także inne czynniki jak: przykład i właściwa postawa rodziców wobec Ojczyzny, najbliższe środowisko, w którym najczęściej przebywa młodzież po zajęciach lekcyjnych, wpływ mediów, a szczególnie radia, telewizji, Internetu, czasopism oraz Kościoła.

W kształtowaniu postaw patriotycznych nieobojętny jest również osobisty stosunek nauczyciela do omawianych zagadnień oraz jego postawa i stopień zaangażowania społeczno-politycznego. Nie można nie przyznać racji G. Kerschensteinerowi* twierdzącemu, że "wychowawca wychowuje nie tyle tym, co umie, ale przede wszystkim tym, kim jest".

Na zakończenie posłużę się cytatem z poezji Cypriana Norwida, który- moim zdaniem- bardzo pasuje do współczesnych czasów, zwłaszcza do obecnej sytuacji społeczno-politycznej w Polsce.

Żal mi bardzo was- O! postępowi
Którzy zniweczyć chcecie przeszłość
całą
Tylko że, aby drogę mierzyć przyszłą
Trzebać koniecznie pomnieć skąd się
wyszło.

 


 

1. Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 1997
2. J. Czerwiński patriotyczne i obywatelskie wychowanie w szkole. PWN, Warszawa-n Poznań 1974.
3. Tadeusz Siuda, Udział nauczycieli przysposobienia obronnego w wychowaniu patriotycznym i obronnym. " PO-OC w Szkole" 1/1984.
* Georg Kerschensteiner (1854- 1932, pedagog niemiecki, jeden z głównych twórców koncepcji szkoły pracy. Zbudował własną filozoficzną szkołę wychowania, wg której wychowanie polega na tym, że wychowanek, wnikajšc w procesie kształcenia w dobra kultury, przeżywa tkwicie w nich trwałe wartości i na tej podstawie kształtuje własną osobowość.

Jesteś tutaj: Start Nauczyciele Publikacje nauczycieli Edward Tadeusz Konicki Kształtowanie postaw patriotycznych w procesie wychowawczym szkoły